Prag’ın yaklaşık 60 km dışında, Terezin’deyiz… Bugün ziyaret ettiğimiz yer, Nazi döneminde Gestapo hapishanesi olarak kullanılan Küçük Kale… Havanın ılıman iklimi bile buradaki soğuk havayı yumuşatmaya yetmiyor. Gelmeden buranın sıkıntılı bir yer olabileceğini tahmin edebiliyordum ama daha en başta dışarıda sizi karşılayan mezarların varlığı bile bakışlarımı karartmaya yetti…
Terezin Gettosu ve Küçük Kale
Terezin, 18. yüzyılın sonlarında askeri bir kale şehri olarak kurulmuş. Bizim gezdiğimiz Küçük Kale ise Nazi işgali sırasında, 1940’ta Prag Gestaposu’nun hapishanesine dönüştürülmüş. Buraya direnişçiler, siyasi tutuklular ve Nazi baskısına uğrayan farklı gruplardan insanlar getirilmiş; Yahudi tutsaklar da varmış. Savaş boyunca yaklaşık 32.000 kişi bu hapishaneden geçmiş. Yaklaşık 2.600 kişi burada idam, şiddet ve hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmiş; başka hapishane ve kamplara gönderilenlerin birçoğu da geri dönememiş…
Savaşın sonuna doğru artan kalabalık ve kötü yaşam koşullarıyla tifüs salgını da yayılmış. 1945’te Çek sağlık ekipleri, yerel halk ve ardından Sovyet sağlık birlikleri salgınla mücadele etmiş… Oysa dışarıda mezarlığın bir bölümünün arkasında yer alan kocaman haç, diğer bölümdeki Davut Yıldızı “İşte eşitiz!” diyor bağıra bağıra…
Girişte Arbeit macht frei, yani “Çalışmak özgür kılar” yazıyor… O kapının ardındakileri gördükçe bu söz daha da ağır geliyor insana. Küçük Kale, Terezin kasabasında kurulan Yahudi gettosundan ayrı bir Gestapo hapishanesiydi. Gettoda ise Yahudiler zorla tutuluyor, birçoğu buradan başka toplama ve imha kamplarına gönderiliyordu. Aynı kasabada, birbirine bağlı ama farklı iki zulüm alanı…
Girişte yer alan Kayıt Ofisi’nde gelen tutsakların kayıtları alınarak isimler yerine numaralandırılıyorlar. Sonrasında Giysi Ambarı’na geçip sivil kıyafetlerini bırakıp askeri üniformalar giymek zorunda bırakılıyorlar. Tutsakların mektuplarının sansürlendiği ve ifadelerinin alındığı ayrı bölümler var. Tüm dönemde kampın müdürlüğünü yapan Heinrich Jöckel mahpuslar arasında acımasızlığıyla ünleniyor.
Kadın erkek tutsaklar ayrı bölümlerde tutuluyordu. İçeriye girdiğinizde boğazınıza saplanan yumruğu çıkarıp nefes almanız hiç de kolay olmuyor açıkçası. Kimilerinde iki kimilerinde üç katlı olan ranzalarda enlemesine yattıkları toplu koğuşlarda 400-600 kişinin kaldığı, tek bir tuvaletin olduğu koğuşlar, 60-90 kişinin birarada kaldığı ve acımasız ve gaddar davranışlara maruz bırakılanların yer aldığı toplu hücreler, ağır cezalar ve idam cezasına çarptırılmış olanların yer aldığı 20 tane kadar tekli hücrelerdeki 2-3m2 alanda bir küçük yatak ve uyduruk bir tuvaletle zifiri karanlıkta bir hayat… Hatta tek kişilik bu hücreler yoğun insan trafiği nedeniyle toplu hücre olarak kullanılmaya başlanmış desem… Allahım nasıl bir zihniyet, nasıl bir yönetim…
Toplu duş alanlarını ya da hapishanede hijyene verilen “sözde” önemi belirten tıraş odalarını gezerken, birbirine bakmayan o aynalara baktığımda kendi yüzümü değil onları görüyordum sanki… Ne yalan söyleyeyim seyrettiğimiz filmlerin etkisinden mi bilmem çok ürktüm, çok üzüldüm.
Küçük Kale’nin geçiş koridoru, asıl hisarın bir parçasıydı. İdam alanına geçilen bu yoldan bugün yürüyor olmak bile tüylerimi ürpertiyor. Burada yapılan infazları dinlerken, şimdi sessizliğe bürünmüş avluda o insanların sesleri yankılanıyor kulaklarımda…
Nazi toplama kampları hakkında birçok film izledim bugüne kadar… Ama içinde olmak… Onların soluduğu havayı koklamanın bu kadar acı verebileceğini ancak yaşayınca anladım… Bütün bu yaşatılanlara nasıl bir anlam yüklenmeli? Ben bulamıyorum yanıtını… Buradan çıkarken tek söyleyebileceğim… insanları, din, dil, ırk, renk ayrımı yaparak kategorize eden anlayışa yazıklar olsun…
Prag’dan Terezin’e Nasıl Gidilir?
Terezin’i ziyaret etmeyi düşünüyorsan, ulaşımı ve rehberliği birlikte planlayabilirsin. Prag’dan gidiş-dönüş ulaşım, Küçük Kale giriş bileti ve yerel rehber eşliğinde ziyareti bir arada sunan bu seçeneğe göz atabilirsin.
Kendi başına gitmeyi tercih edersen Prag Letňany’den kalkan 413 numaralı otobüsü değerlendirebilirsin. Küçük Kale için Terezín, U Památníku durağına bakabilirsin; ziyaret günündeki seferleri de PID’nin güncel çizelgesinden kontrol edebilirsin.
Terezin’e Prag’dan günübirlik gidip dönmeyi planlıyorsan, konaklayacağın yeri şehirdeki diğer planlarına göre seçebilirsin. Prag’daki otel ve daire seçeneklerine buradan bakabilirsin.
Bu yazı ilginizi çektiyse bunları da okumak isteyebilirsiniz;
“İskelet Müzesi, Katedralleri ve Huzurlu Sokakları ile Kutna Hora!..”
“Nazım’ın ruhuyla Kavarna Slavia!..”
“Prag’ta hayat ile ölüm arasındaki denge: İşkence Müzesi”
Sen de benzer bir seyahat planlıyorsan…
Şeffaflık Notu: Bu yazıdaki bazı bağlantılar affiliate (iş ortaklığı) bağlantısıdır. Bu bağlantılar üzerinden rezervasyon veya alışveriş yaptığında sana ek bir ücret yansımaz; uygun işlemlerde bloga komisyon kazandırabilir. Bağlantısını paylaştığım tur ve hizmetler arasında bizzat deneyimlemediklerim de var; kendi deneyimlerimi yazıda ayrıca anlatıyorum. Seçimini yapmadan önce güncel programı, koşulları ve yorumları detaylı şekilde incelemeni öneririm.
